Gümrük vergileri, diğer vergilerden farklı bir hukuki rejime tabidir. VUK m.2’ye göre gümrük idarelerince alınan vergi ve resimler Vergi Usul Kanunu’na tabi değildir; bunlarla ilgili olarak Gümrük Kanunu’nun 242. maddesi uygulanır. Bu fark; tebliğden itiraza, zamanaşımından davaya kadar her aşamaya yansır.
Gümrük yükümlülüğü ve yükümlü
Gümrük Kanunu m.181’e göre ithalatta gümrük yükümlülüğü, serbest dolaşıma giriş veya kısmi muafiyetle geçici ithalat için verilen gümrük beyannamesinin tescil tarihinde başlar. Yükümlü beyan sahibidir; dolaylı temsilde, hesabına beyanda bulunulan kişi de yükümlüdür. Beyanda kullanılan verilerin yanlış olduğunu bilen veya bilmesi gereken kişiler de belirli şartlarla sorumludur.
Tebliğ ve zamanaşımı
Gümrük Kanunu m.197’ye göre gümrük vergileri tahakkukundan hemen sonra yükümlüye tebliğ edilir. Denetleme sonucunda hiç alınmadığı veya eksik alındığı belirlenen vergilere ilişkin tebligat, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yapılır. Yükümlülüğün doğduğu olayla ilgili dava açılması zamanaşımını durdurur. Ceza davası açılan fiillerde ise ceza kanunundaki süreler uygulanabilir.
Zorunlu idari itiraz
“Yükümlüler kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilir.” (Gümrük K. m.242/1)
- İdareye ulaşan itirazlar otuz gün içinde karara bağlanarak tebliğ edilir.
- İtiraz dilekçesi süresinde yanlış makama verilirse süresinde yapılmış sayılır ve yetkili makama iletilir.
- İtirazın reddi kararlarına karşı işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulur.
İtiraz yapılmadan doğrudan dava açılması idari merci tecavüzü sonucunu doğurur (idari merci tecavüzü). Ayrıntılar için ek tahakkuka itiraz.
Kesinleşme
Gümrük Kanunu m.197/5’e göre tebliğ edilen gümrük vergileri, m.242’deki sürelerde itiraz edilmemesi veya süresi içinde idari yargıya başvurulmaması hâllerinde bu sürelerin bittiği tarihte kesinleşir. Dava açılması hâlinde, mahkemece yükümlü aleyhine verilen kararın gümrük idaresine tebliğ edildiği tarihte tahsil edilebilir hâle gelir.
Başlıca uyuşmazlık alanları
- Gümrük kıymeti: Beyan edilen bedelin kabul edilmemesi ve kıymetin farklı yöntemlerle belirlenmesi (gümrük kıymeti).
- Tarife sınıflandırması: Eşyanın hangi tarife pozisyonunda yer aldığı (tarife sınıflandırması).
- Para cezaları: Gümrük Kanunu m.234 ve devamındaki cezalar (gümrük para cezaları).
- Geri verme ve kaldırma: Kanunen ödenmemesi gereken vergilerin iadesi (m.211). Talep yükümlüye tebliğden itibaren üç yıl içinde yapılır.
- Kimyevi tahlil: m.243’e göre tahlil sonuçlarına karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde itiraz edilebilir ve ikinci tahlil yaptırılır.
- ÖTV ve ithalde alınan diğer vergiler: İthalatta gümrük idaresince tahsil edilen ÖTV ve KDV de bu rejimle bağlantılıdır (ÖTV uyuşmazlıkları).
Davada dikkat edilecekler
- Dava, itirazın reddine karşı açılır; dava süresi ret kararının tebliğinden itibaren otuz gündür (dava süresi).
- Davalı uygulamada ek tahakkuk veya ceza kararını veren gümrük müdürlüğüdür (husumet).
- Gümrük idarelerince alınan vergilerde mali tatil uygulanmaz (mali tatil).
- Uzlaşma ve cezada indirim gibi VUK kurumları gümrük vergilerinde uygulanmaz; gümrük mevzuatındaki özel hükümlere bakılmalıdır.
